غلامحسين افضل الملك

7

افضل التواريخ ( فارسي )

و نيز جماعت چوبداران كه از بروجرد گوسفند به تهران مىآوردند ، پانزده هزار تومان از حكومت تهران طلب داشتند كه در اداء آن قصور مىورزيدند ؛ و در عهد شاه شهيد حكم شده بود كه درين باب ديوانخانه رسيدگى و تحقيق نمايد و حكومت تهران طفره و تعلل داشت . به اين جهت ، چوبداران جرأت نمىكردند كه ديگر گوسفند به تهران بياورند ؛ و به اين جهت ، قحطى گوشت بود . اين فقره به عرض خاكپاى مبارك همايونى رسيد ؛ مخصوصا مقرر فرمودند كه از طرف دولت ، كارگزاران تهران اين پول را به اطلاع علماء به چوبداران بدهند و اين حكم مطاع اجرا يافت ؛ و چوبداران دعاگوى دولت گشته به شركاى خود در بروجرد تلگراف كردند و اطمينان دادند كه گوسفند به تهران روانه دارند . مردم ايران كه در طرق امنيت كامل ديدند و در بابت محاسبات و دادوستد ايمنى يافتند ، به قدرى در ازدياد و فراوانى نعمت كوشيدند كه از عجايب روزگار بود . در همان‌شب هيجدهم ذى القعده كه اعلان سلطنت پاينده‌ى بندگان اعليحضرت قدرقدرت شهريارى ، روحنا فداه ، از قرار تلگراف به حكام و اشراف و اعيان بلاد رفت ، چنان در اقصى بيابان‌هاى دور و دراز امنيت دست داد كه يك نفر مسافر تنها با هزار نفر مهاجر همراه ، حال تساوى داشته ، ابدا هراسى و خوفى در دل ايشان نبود . در هربلاد كه يك نفر ايلخانى يا گردنكش پر آشوبى بود و به او احتمال فساد و شرارت و دزدى مىرفت ، خود او بيشتر از سايرين خدمتگزار و جان‌نثار گرديد . راه‌ها در كمال ايمنى ، در هر منزلى سوارهاى منظم به حفظ و حراست قوافل مشغول بوده ؛ مال التجاره و قافله‌ى مسافرين محفوظ بوده ، امانات پستخانه‌ها به سلامت مىرسيد - به احدى صدمت مالى و جانى وارد نيامد . نعمت در جميع منازل وافر بوده ، ايلات وحشيه در كمال آرامى بودند . و اين حسن وقايع از نوادر اين دوره است كه مشاهده مىكنيم ؛ از آنكه ، اهل ايران غالبا وحشى بوده و جميع ايلات به شرارت و دزدى مفطورند و همه روزه منتظر يك فسادى بوده‌اند ؛ در تغيير هر سلطانى لا محاله ايران تا دو ماه و سه ماه آشوب داشته و قحطى واقع مىشده است و نفوس زياد در راه‌ها تلف مىگشتند و مال‌ها به سرقت مىرفته است . ولى ، در اين قضيه به محض اينكه تلگراف بشارت اين پادشاه جمجاه ، روحنا فداه ، به ولايات رفت ، چنان نظمى در كار پيدا شد كه از اين مردم جز راستى و درستى مشهود نيامد و همه كس در ايمنى و آسايش بود . بلى ! بزرگوار سلطانى كه چندين سال مشق سلطنت كرده باشد ، چنان ترتيب امور و تمهيد قواعد مىداند كه در ابتداى عمل چنان انتظام امور مىدهد كه ديگران در آخر انتظام بدهند . چنين كنند بزرگان چه كرد بايد كار * چنين نمايد شمشير خسروان آثار كنون كه نوبت سلطنت اين شهريار كامكار است ، از ابتداى جلوس سعادت مأنوس كه از روز شنبه هيجدهم ذى القعده در تبريز وقوع يافته است ، تا سلخ ماه ذى الحجه را كه چهل و دو روز است ، در اين وجيزه شرحى داده ، در كمال بىفرصتى به خاكپاى مبارك تقديم مىدارد ؛ و در سنوات آتيه ، بنا به وظيفه‌ى چاكرى كه دارد ، در صورت تائيد الهى ، هرسال آثار و مآثر سلطنتى و اتفاقات عمده‌ى دولتى و ترقيات اين عصر همايون